o. J贸zef Czaplak

Dlugoletni i zas艂u偶ony duszpasterz akademicki w Opolu

O. J贸zef Czaplak SJJ贸zef Czaplak przyszed艂 na 艣wiat 22 lutego 1941 roku w podkrakowskiej wsi Stani膮tki w rodzinie robotniczej. Ojciec J贸zefa Karol by艂 pracownikiem kolejowym. Matka Jadwiga z.d. Fia艂ek nie pracowa艂a zawodowo lecz wychowywa艂a czworo dzieci i prowadzi艂a dom, w kt贸rym panowa艂 g艂臋boki duch wiary, a warto艣ciami najbardziej cenionymi by艂a g艂臋boka, szczera religijno艣膰, patriotyzm, szacunek do pracy, rzetelno艣膰 oraz uczciwo艣膰 wobec ludzi.

Do szko艂y powszechnej J贸zef Czaplak ucz臋szcza艂 w Stani膮tkach, a nauk臋 na szczeblu 艣rednim kontynuowa艂 w Gimnazjum w Niepo艂omicach. 19 sierpnia 1957 roku, maj膮c uko艅czonych zaledwie 16 lat, wst膮pi艂 do Towarzystwa Jezusowego. Jego zakonna formacja przebiega艂a w spos贸b zwyczajowy. Najpierw odby艂 dwuletni nowicjat w Starej Wsi ko艂o Krosna. Po jego zako艅czeniu kontynuowa艂 edukacj臋 gimnazjaln膮, kt贸r膮 uwie艅czy艂 zdaj膮c, wraz z kilkoma innymi klerykami, egzamin dojrza艂o艣ci w Kaliszu. Nast臋pnie kleryk J贸zef Czaplak podj膮艂 trzyletnie studia filozoficzne w Krakowie, a p贸藕niej czteroletnie studia teologiczne w Warszawie. Po trzecim roku teologii, 17 czerwca 1967 roku otrzyma艂 w Warszawie 艣wi臋cenia kap艂a艅skie z r膮k Prymasa Tysi膮clecia ksi臋dza kardyna艂a Stefana Wyszy艅skiego.

Po uko艅czonych studiach teologicznych ojciec J贸zef zosta艂 skierowany do pracy duszpasterskiej w Nowym S膮czu, sk膮d w roku 1968 przeniesiono go do Opola powierzaj膮c mu funkcj臋 duszpasterza akademickiego. T臋 misj臋 pe艂ni艂 przez ponad 25 lat z wyj膮tkiem rocznej przerwy, jak膮 stanowi艂 ostatni etap jego formacji zakonnej tzw. ,,trzecia probacja”, czyli bezpo艣rednie przygotowanie do z艂o偶enia ostatnich 艣lub贸w zakonnych.

Dzia艂aj膮cy przy parafii jezuickiej O艣rodek Duszpasterstwa Akademickiego o. Czaplak zorganizowa艂 niemal od podstaw, co nie by艂o rzecz膮 艂atw膮 bior膮c pod uwag臋 lata, w kt贸rych o艣rodek powstawa艂. Praca z m艂odzie偶膮 akademick膮, kt贸r膮 ukocha艂 bez reszty, sta艂a si臋 jego pasj膮 偶yciow膮. Ca艂y sw贸j czas po艣wi臋ca艂 studentom, a potem absolwentom. Niewielka salka Domu Zakonnego Jezuit贸w (obecnie refektarz) szumnie nazwana ,,siedzib膮” O艣rodka sta艂a si臋 dla wielu wychowank贸w Ojca J贸zefa ,,duchowym domem”, a raczej po prostu domem. Czeka艂o tam ,,Serce” gotowe wys艂ucha膰, pocieszy膰, poradzi膰, pom贸c w trudnej chwili 偶ycia, dzieli膰 rado艣ci z sukces贸w i smutek z niepowodze艅. Dzi臋ki temu ,,Sercu” przez wiele lat ta salka p臋ka艂a w szwach.

Spo艂eczno艣ci akademickiej Opola s艂u偶y艂 wiernie i wytrwale. Termin ,,s艂u偶y艂” jest tu najbardziej adekwatny, jest skr贸tem jego dzia艂alno艣ci duszpasterskiej w艣r贸d m艂odzie偶y akademickiej, nauczycieli akademickich i wszystkich, kt贸rzy z jego pos艂ugi mogli i chcieli skorzysta膰. S艂u偶y艂 im z wielk膮 skromno艣ci膮, cierpliwo艣ci膮 , po艣wi臋ceniem i trosk膮, kt贸r膮 obejmowa艂 nie tylko sprawy duchowe swoich wychowank贸w, ale te偶 ich problemy zwi膮zane z nauk膮 i ca艂ym studenckim 偶yciem.

Obdarowywa艂 wszystkich: student贸w, absolwent贸w, nauczycieli akademickich, wiernych ca艂ej parafii umiej臋tno艣ci膮 s艂uchania, trafno艣ci膮 rad, pi臋knymi konferencjami, a przede wszystkim czasem, kt贸rego nie 偶a艂owa艂 dla nikogo, staraj膮c si臋, aby nikt nie odszed艂 od niego nie wys艂uchany. Zyska艂o mu to szacunek i wdzi臋czno艣膰 w oczach trzech pokole艅 wychowank贸w jak r贸wnie偶 wszystkich sympatyk贸w duszpasterstwa akademickiego.

S艂u偶y艂 innym r贸wnie偶 swoim darem ws艂uchiwania si臋 w drugiego cz艂owieka. M贸wi艂, i偶 rozmowa z drugim cz艂owiekiem, obserwacja 偶ycia i uczestnictwo w nim jest dla niego lekcj膮 daj膮c膮 mo偶liwo艣膰 praktycznego zastosowania prawd zawartych w Pi艣mie 艢wi臋tym, na stra偶y kt贸rych zawsze stara艂 si臋 sta膰. Wiedzia艂 bowiem, 偶e cz艂owiek nie rodzi si臋 ani dobrym ani z艂ym, 偶e granica mi臋dzy z艂em i dobrem przebiega zawsze przez serce ka偶dego cz艂owieka . Dlatego nie za艂amywa艂 si臋 pora偶kami swoich wychowank贸w, nie w膮tpi艂 w nich ale cieszy艂 si臋 ka偶dym post臋pem duchowym, ludzkim i religijnym.

W trudnych czasach zak艂amania i represji organizowa艂 pielgrzymki, spotkania z okazji rozpocz臋cia i zako艅czenia roku akademickiego, oraz niezapomniane spotkania op艂atkowe dla nauczycieli akademickich. By艂y one w贸wczas dla 艣rodowiska akademickiego du偶膮 dawk膮 nadziei i otuchy, pomaga艂y odnajdywa膰 sens i wiar臋 w najg艂臋bsze warto艣ci, a jednocze艣nie niesamowicie integrowa艂y kadr臋 naukow膮 naszych opolskich uczelni.

Zawsze stara艂 si臋 sta膰 po stronie cz艂owieka pokrzywdzonego i potrzebuj膮cego. Dlatego w latach osiemdziesi膮tych organizowa艂 pomoc dla student贸w i ludzi zwi膮zanych z ruchem solidarno艣ciowym. Wspiera艂 ich duchowo i materialnie. Czyni艂 to wszystko nie zra偶aj膮c si臋 przykro艣ciami i szykanami, kt贸rych mu nie szcz臋dzono.

Jego pomoc i opieka przybiera艂a r贸偶ne formy. Na szczeg贸ln膮 uwag臋 zas艂uguje wieloletnia organizacja oboz贸w letnich i zimowych dla student贸w, gdzie mimo r贸偶norakich trudno艣ci mieli oni zapewnione dobre warunki do wzrostu przede wszystkim duchowego ale i materialnego. Jego wielk膮 zalet膮 by艂o to, 偶e potrafi艂 przyj艣膰 z pomoc膮 skutecznie cho膰 cicho i bezinteresownie.

W pami臋ci wychowank贸w i przyjaci贸艂 Ojca Czaplaka pozosta艂y organizowane przez niego pe艂ne g艂臋bokiej zadumy skupienia modlitewne, pielgrzymki, dojrza艂e wyk艂ady i konferencje, spotkania z lud藕mi nauki i kultury.

Najbardziej jednak zapami臋tano jego wyj膮tkow膮 serdeczno艣膰. Wielu pami臋ta go stoj膮cego na schodkach przy wej艣ciu do O艣rodka od ulicy Matejki i zapraszaj膮cego przechodz膮cych student贸w, 偶eby weszli, usiedli, porozmawiali. Ci, kt贸rzy z zaproszenia skorzystali wspominaj膮 o tym z wielk膮 wdzi臋czno艣ci膮.

Siebie nie oszcz臋dza艂. Opr贸cz obowi膮zk贸w duszpasterza akademickiego podejmowa艂 jeszcze niekt贸re prace parafialne, g艂osi艂 kazania, katechizowa艂 m艂odzie偶 licealn膮. W latach 1988-1991 do ,,opolskich obowi膮zk贸w” dosz艂y jeszcze ,,obowi膮zki krakowskie” zwi膮zane z piastowaniem stanowiska konsultora prowincji, czyli jednego z czterech g艂贸wnych doradc贸w Prze艂o偶onego Prowincji Polski Po艂udniowej Towarzystwa Jezusowego, co zwi膮zane by艂o z licznymi wyjazdami. Jeszcze podczas ostatnich wakacji, kiedy to zaawansowana nieuleczalna choroba rujnowa艂a ju偶 jego zdrowie prowadzi艂 obozy formacyjne dla student贸w i absolwent贸w.

Wychowankowie oraz przyjaciele Ojca J贸zefa doskonale wiedz膮, 偶e nie mia艂 on praktycznie 偶ycia prywatnego, 偶ycia podzielonego na prac臋 duszpastersk膮 i czas dla siebie. Potwierdzi艂 to ksi膮dz biskup ordynariusz Alfons Nossol w mowie po偶egnalnej nad trumn膮 Ojca J贸zefa m贸wi膮c, 偶e ,,… tak 偶y膰 i pracowa膰 m贸g艂 tylko niezwyk艂y cz艂owiek – kap艂an z charyzm膮”.

Nie do偶y艂 kontynuacji swojej pos艂ugi w nowej, wygodnej i przestronnej siedzibie Duszpasterstwa Akademickiego, w budow臋 kt贸rej w艂o偶y艂 tyle serca, i kt贸r膮 tak bardzo si臋 cieszy艂. W obecnym budynku Jezuickiego O艣rodka Formacji i Kultury ,,Xaverianum” przy ulicy o. J. Czaplaka 1a mieszka艂 zaledwie kilka miesi臋cy. Trawiony ci臋偶k膮 chorob膮 nowotworow膮 zmar艂 20 grudnia 1993 roku.

Jego 艣mier膰 bole艣nie odczu艂o ca艂e 艣rodowisko akademickie Opola. Na wiadomo艣膰 o zgonie rozdzwoni艂y si臋 dzwony ko艣cio艂a, przy kt贸rym tyle lat pracowa艂. Przy wystawionej p贸藕niej w ko艣ciele trumnie studenci zaci膮gn臋li honorow膮 wart臋. Pogrzeb, kt贸ry przy udziale najwy偶szych w艂adz opolskich uczelni poprowadzi艂 ks. biskup ordynariusz Alfons Nossol, zgromadzi艂 bardzo liczne rzesze student贸w, absolwent贸w i pracownik贸w naukowych.

T臋 bolesn膮 strat臋 odnotowa艂y r贸wnie偶 lokalne (i nie tylko) media. Zar贸wno w prasie codziennej (,,Nowa Trybuna Opolska” i ,,Gazeta w Opolu”) jak i w periodykach (og贸lnopolska edycja ,,Go艣cia Niedzielnego” oraz ,, Wiadomo艣ci Uczelniane”) ukaza艂y si臋 okoliczno艣ciowe artyku艂y przedstawiaj膮ce i przybli偶aj膮ce t臋 niezwyk艂膮 posta膰 kap艂ana, duszpasterza, cz艂owieka.

Pami臋膰 o nim i o tym, co zrobi艂 dla spo艂eczno艣ci studenckiej nie sko艅czy艂a si臋 wraz z pogrzebem lecz, pomimo ju偶 pi臋ciu lat jakie up艂yn臋艂y od tamtych chwil, jest wci膮偶 偶ywa. 艢wiadcz膮 o tym ci膮gle 艣wie偶e kwiaty i wci膮偶 pal膮ce si臋 lampki na jego grobie. 艢wiadcz膮 te偶 o tym coroczne zjazdy absolwent贸w O艣rodka ,,Xaverianum”, w kt贸rych licznie bior膮 udzia艂 dawni wychowankowie o. Czaplaka, w艣r贸d kt贸rych wielu pracuje obecnie na Uniwersytecie Opolskim i na Politechnice Opolskiej. To oni ufundowali nagrobek swojemu Ojcu i Wychowawcy i to ich staraniem w ko艣ciele pod wezwaniem Naj艣wi臋tszego Serca Pana Jezusa zosta艂a wmurowana pami膮tkowa tablica z jego popiersiem. W dniu 16 marca 1996 roku jej ods艂oni臋cia dokona艂 zast臋pca Prze艂o偶onego Prowincjalnego Prowincji Polski Po艂udniowej Towarzystwa Jezusowego o. Boles艂aw Dydu艂a SJ, a po艣wi臋ci艂 j膮 ks. biskup ordynariusz Alfons Nossol.

Na koniec urywek z jednego z wielu wspomnie艅 o o. Czaplaku, zebranych od jego wychowank贸w i przygotowywanych do druku, w maj膮cej si臋 ukaza膰 niebawem ksi膮偶ce:

,,Dzi臋ki Niemu kilka pokole艅 student贸w opolskich uczelni, znajdowa艂o oparcie w trudach borykania si臋 z codziennym 偶yciem. Ojciec J贸zef Czaplak swoim kr贸tkim 偶yciem i dzia艂alno艣ci膮 na rzecz naszego akademickiego 艣rodowiska zbudowa艂 trwa艂y pomnik w sercach Opolan i nie tylko Opolan, lecz r贸wnie偶 wszystkich, z kt贸rymi si臋 zetkn膮艂. Bo jak powiedzia艂 w homilii pogrzebowej o. Stanis艂aw Musia艂 SJ – ,,Ojciec Czaplak to Serce, Serce, Serce!”.

Obecnie trwaj膮 zdj臋cia do filmu dokumentalnego, kt贸ry opowiada艂 b臋dzie o 偶yciu i dzia艂alno艣ci o. J贸zefa w Opolu. Produkcja b臋dzie si臋 opiera膰 g艂贸wnie na 艣wiadectwach absolwent贸w, przyjaci贸艂 naszego wielkiego dobrodzieja oraz materia艂贸w dost臋pnych w archiwach. Projekt ma charakter amatorski i nie komercyjny – po premierze b臋dzie udost臋pniony za darmo dla wszystkich za pomoc膮 platformy YouTube.